Ai viết lâu cũng gặp: có ngày chữ ra dễ dàng, có ngày ngồi cả buổi không được đoạn nào. Bài này nói về cách làm cho công việc bớt phụ thuộc vào những ngày đó.
Vấn đề với việc chờ hứng
Cảm hứng có thật, nhưng nó không đến theo lịch. Người làm nghề mà phụ thuộc vào nó sẽ có tháng viết được nhiều và tháng gần như không viết gì — trong khi hạn giao bài thì không đổi.
Quan sát chung của nhiều người viết chuyên nghiệp: cảm hứng thường đến trong lúc đang viết, không phải trước đó. Ngồi xuống và bắt đầu chính là cách gọi nó tới, chứ không phải chờ nó tới rồi mới ngồi xuống.
Vài thói quen có tác dụng
Giờ cố định. Viết vào cùng khung giờ mỗi ngày, dù chỉ một tiếng. Sau một thời gian, việc ngồi vào chỗ đó vào giờ đó tự nó đã đưa đầu óc vào trạng thái làm việc.
Mục tiêu nhỏ và đo được. "Viết ba trăm chữ" hoặc "viết trong bốn mươi lăm phút" — rõ ràng, đạt được, và không gây nản như "viết cho xong chương này".
Dừng khi còn biết viết tiếp gì. Đây là mẹo có tác dụng rõ nhất mà ít người biết: kết thúc buổi viết ở giữa một đoạn mình đã biết sẽ viết gì tiếp. Hôm sau ngồi vào là có chỗ bắt đầu ngay, thay vì đối diện trang trắng.
Tách viết khỏi sửa. Vừa viết vừa sửa từng câu là cách chậm nhất. Viết trước cho hết mạch, sửa sau — hai việc dùng hai kiểu tư duy khác nhau và chuyển qua lại liên tục thì mệt hơn nhiều.
Khi bí thật sự
Vài cách gỡ, tùy nguyên nhân:
- Bí vì chưa rõ mình muốn nói gì — đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Cách gỡ không phải cố viết, mà là quay lại làm rõ ý: viết ra một câu tóm tắt bài này nói gì. Không viết được câu đó thì viết cả bài cũng sẽ lộn xộn.
- Bí vì thiếu tư liệu — dừng viết, đi tìm thêm.
- Bí vì sợ viết dở — cho phép mình viết một bản nháp tệ. Bản nháp tệ sửa được; trang trắng thì không.
- Bí vì mệt — nghỉ thật, không ngồi trước màn hình mà không làm gì. Đi bộ hoặc làm việc tay chân thường hiệu quả hơn cố ngồi thêm.
Nuôi nguồn
Viết là công việc tiêu hao — nó lấy ra từ những gì mình đã đọc, đã thấy, đã nghĩ. Viết nhiều mà không nạp vào thì cạn dần, và bài bắt đầu na ná nhau.
Ba việc nạp lại: đọc những thứ không liên quan trực tiếp tới việc đang làm; nói chuyện với người ngoài nghề mình; và ghi lại các quan sát vụn vặt hằng ngày vào một chỗ.
Cuốn sổ ghi vụn đó, sau vài tháng, thường là nơi ý tưởng bài đến từ — chứ không phải từ những buổi ngồi cố nghĩ ra đề tài.
Về sức khỏe
Nghề này ngồi nhiều, nhìn màn hình nhiều, và dễ bỏ qua các dấu hiệu cơ thể vì đang tập trung.
Vài thứ đáng giữ thành thói quen: đứng dậy sau mỗi khoảng đều đặn, đặt màn hình ngang tầm mắt, ghế có tựa lưng, và ngủ đủ. Điều cuối ảnh hưởng tới chất lượng viết nhiều hơn hầu hết mẹo về kỹ thuật viết.
Hỏi đáp nhanh
Chờ hứng rồi mới viết có ổn không?
Không đáng tin cho người làm nghề. Quan sát chung của nhiều người viết chuyên nghiệp là cảm hứng thường đến trong lúc đang viết, không phải trước đó — ngồi xuống và bắt đầu chính là cách gọi nó tới.
Mẹo nào có tác dụng rõ nhất mà ít người biết?
Dừng buổi viết ở giữa một đoạn mình đã biết sẽ viết gì tiếp. Hôm sau ngồi vào là có chỗ bắt đầu ngay, thay vì đối diện trang trắng.
Bí vì chưa rõ mình muốn nói gì thì gỡ thế nào?
Không phải cố viết, mà quay lại làm rõ ý — viết ra một câu tóm tắt bài này nói gì. Không viết được câu đó thì viết cả bài cũng sẽ lộn xộn.
Vì sao viết nhiều mà không nạp vào thì bài na ná nhau?
Vì viết là công việc tiêu hao, nó lấy ra từ những gì mình đã đọc, đã thấy, đã nghĩ. Ba việc nạp lại: đọc thứ không liên quan trực tiếp, nói chuyện với người ngoài nghề, và ghi lại các quan sát vụn vặt hằng ngày.
