Nhiều người viết giỏi nhưng ngại nói chuyện tiền. Bài này đưa vài cách làm cho phần đó bớt khó.
Biết mức của mình trước
Trước khi thương lượng với ai, nên tự tính một con số nền. Cách tính đơn giản:
- Xác định mức thu nhập mong muốn trong một tháng.
- Ước số giờ thực sự làm được việc chuyên môn trong tháng — không phải toàn bộ giờ làm việc, vì có thời gian tìm việc, trao đổi, kế toán, nghỉ.
- Chia ra để có mức theo giờ.
- Với mỗi việc, ước số giờ cần và nhân lên.
Con số này không phải để báo cho khách. Nó là mốc để mình biết một đề nghị có đáng nhận hay không.
Đừng báo giá trước khi biết phạm vi
Đây là lỗi phổ biến nhất.
Khi được hỏi "viết bài này bao nhiêu", câu trả lời tốt không phải một con số mà là vài câu hỏi:
- Bài dài khoảng bao nhiêu, đăng ở đâu?
- Có cần phỏng vấn hay chỉ dựa trên tài liệu?
- Có sẵn tư liệu, hay tôi tự tìm?
- Bao giờ cần?
- Ai là người duyệt cuối, và có bao nhiêu vòng sửa?
Năm câu này mất hai phút và thường làm con số cuối cùng khác hẳn. Chúng cũng cho bên đặt bài thấy mình làm việc có phương pháp.
Nói con số ra sao
Vài điều đơn giản nhưng hiệu quả:
- Nói một con số cụ thể, rồi dừng lại. Nói xong mà tiếp tục giải thích dài là tự làm yếu con số của mình.
- Đưa giá gắn với phạm vi, không đưa giá trần trụi. "Bài như mô tả, gồm hai vòng sửa, giá là X" — cách này để ngỏ đường thương lượng bằng cách điều chỉnh phạm vi thay vì hạ giá.
- Nếu ngân sách của họ thấp hơn, đề nghị giảm phạm vi tương ứng thay vì làm cùng khối lượng với giá thấp hơn. Giữ được nguyên tắc mà vẫn linh hoạt.
Tăng giá với khách cũ
Việc này khó hơn báo giá cho khách mới, và hay bị hoãn mãi.
Vài cách làm cho nó dễ hơn: báo trước một khoảng thời gian thay vì áp dụng ngay; gắn với mốc thời gian tự nhiên như đầu năm; và nêu ngắn gọn lý do mà không xin lỗi.
Một khách hàng tốt sẽ hiểu. Khách hàng phản ứng gay gắt với một lần điều chỉnh sau nhiều năm thì bản thân điều đó đã là thông tin.
Khi nào nên từ chối
Từ chối là một phần bình thường của nghề, và biết từ chối làm chất lượng công việc còn lại tốt hơn.
Vài trường hợp đáng cân nhắc từ chối:
- Giá thấp hơn hẳn mức nền của mình, và không có lý do khác đủ mạnh.
- Phạm vi không rõ và bên kia không chịu làm rõ.
- Đề nghị viết nội dung mà mình không tin, hoặc gây hiểu nhầm cho người đọc.
- Yêu cầu làm thử miễn phí một khối lượng đáng kể.
Về mục cuối: một bài thử ngắn có trả công là thông lệ hợp lý. Một bài thử dài không công thì không phải thử — đó là làm việc không lương.
Ghi lại thỏa thuận
Kể cả với việc nhỏ và khách quen, sau khi thống nhất qua điện thoại thì nên gửi một tin nhắn hoặc thư ghi lại: làm gì, giá bao nhiêu, hạn nào, bao nhiêu vòng sửa, trả tiền khi nào.
Vài dòng đó không phải là thiếu tin tưởng. Nó là thứ cứu cả hai bên khi vài tháng sau không ai nhớ chính xác đã nói gì.
Hỏi đáp nhanh
Khi được hỏi viết bài này bao nhiêu thì nên trả lời gì?
Không phải một con số mà là vài câu hỏi: bài dài khoảng bao nhiêu và đăng ở đâu, có cần phỏng vấn không, có sẵn tư liệu không, bao giờ cần, và ai duyệt cuối cùng với bao nhiêu vòng sửa.
Nói con số ra sao cho hiệu quả?
Nói một con số cụ thể rồi dừng lại. Nói xong mà tiếp tục giải thích dài là tự làm yếu con số của mình.
Khách có ngân sách thấp hơn thì xử lý thế nào?
Đề nghị giảm phạm vi tương ứng thay vì làm cùng khối lượng với giá thấp hơn — giữ được nguyên tắc mà vẫn linh hoạt.
Bài thử miễn phí có hợp lý không?
Một bài thử ngắn có trả công là thông lệ hợp lý. Một bài thử dài không công thì không phải thử — đó là làm việc không lương.
