Hợp đồng viết không cần dài. Nhưng có năm nhóm nội dung mà thiếu thì sớm muộn cũng phát sinh vướng mắc.
1. Phạm vi công việc
Mô tả càng cụ thể càng tốt:
- Nội dung gì, độ dài khoảng bao nhiêu.
- Bao gồm những gì — nghiên cứu, phỏng vấn, tìm ảnh, đặt tiêu đề.
- Số vòng sửa đã bao gồm trong giá.
- Định dạng bàn giao.
Mục về số vòng sửa là mục đơn giản nhất mà tác dụng lớn nhất.
2. Thời hạn
Không chỉ hạn giao bài, mà cả hạn của phía bên kia:
- Bao giờ người viết giao bản đầu.
- Bao giờ bên đặt bài phản hồi. Đây là mục hay thiếu. Không có nó thì một bài đáng lẽ xong trong hai tuần có thể kéo hai tháng vì phản hồi nhỏ giọt.
- Bao giờ giao bản cuối sau khi nhận góp ý.
3. Thanh toán
- Số tiền, và tính theo cách nào.
- Thời điểm trả — trả một lần sau khi nghiệm thu, hay tạm ứng trước một phần.
- Mốc nào được coi là hoàn thành để bắt đầu tính hạn trả tiền.
- Thuế và các khoản khấu trừ do bên nào chịu.
Với khách mới hoặc dự án dài, tạm ứng một phần là thông lệ hợp lý và nên đề nghị.
4. Quyền sử dụng tác phẩm
Đây là nhóm bị bỏ qua nhiều nhất mà lại có hệ quả dài nhất. Cần rõ:
- Bên đặt bài được dùng tác phẩm vào việc gì — đăng một lần trên một kênh, hay dùng không giới hạn trên mọi kênh.
- Trong bao lâu, và ở phạm vi lãnh thổ nào.
- Có được sửa không, sửa tới mức nào.
- Có ghi tên tác giả không.
- Người viết còn được dùng lại không — đưa vào hồ sơ năng lực, đăng lại sau một thời gian.
Mục cuối quan trọng với người viết tự do: nếu không được đưa vào hồ sơ năng lực thì công việc đó không tích lũy được gì cho tương lai ngoài tiền.
5. Điều khoản dừng
Đây là nhóm gây tranh chấp nhiều nhất trong thực tế — không phải chuyện giá tiền, mà là tình huống dừng giữa chừng.
Cần trả lời trước hai câu:
- Nếu bên đặt bài đổi ý và hủy giữa chừng, người viết được trả bao nhiêu cho phần đã làm?
- Nếu người viết không hoàn thành được, xử lý ra sao với phần đã tạm ứng?
Cách thường thấy: chia dự án thành các mốc, mỗi mốc hoàn thành thì được thanh toán phần tương ứng. Cách này bảo vệ cả hai bên và làm câu hỏi trên trở nên đơn giản.
Hình thức
Với việc lớn thì có hợp đồng đầy đủ. Với việc nhỏ, một thư điện tử ghi rõ năm nhóm trên và được bên kia trả lời xác nhận cũng đã tốt hơn nhiều so với thỏa thuận miệng.
Điểm mấu chốt không phải hình thức trang trọng, mà là có bằng chứng ghi lại được và cả hai bên cùng hiểu như nhau.
Hỏi đáp nhanh
Điều khoản nào gây tranh chấp nhiều nhất?
Không phải giá tiền mà là tình huống dừng giữa chừng — bên đặt bài đổi ý và huỷ thì người viết được trả bao nhiêu cho phần đã làm.
Mục nào về thời hạn hay bị thiếu?
Hạn phản hồi của phía bên kia, không chỉ hạn giao bài. Không có nó thì một bài đáng lẽ xong trong hai tuần có thể kéo hai tháng vì phản hồi nhỏ giọt.
Vì sao mục quyền sử dụng quan trọng với người viết tự do?
Vì nếu không được đưa vào hồ sơ năng lực thì công việc đó không tích luỹ được gì cho tương lai ngoài tiền.
Cách chia thanh toán nào bảo vệ được cả hai bên?
Chia dự án thành các mốc, mỗi mốc hoàn thành thì được thanh toán phần tương ứng.
